4 Tŷ  yn null Eryri c I570au


Yn ddiweddarach, estynnodd teuluoedd cyfoethocach eu tai drwy godi esgyll ychwanegol neu drwy adeiladu ail dŷ'n gyfochrog â'r cyntaf neu ar sgwar onglog iddo. [gweler 1]


Wrth i ffermio droi'n llai ffyniannus, ni ddaeth dim i gymryd lle'r ffermdai hyn yn y cyfnodau Sioraidd neu Fictoraidd. Ychwanegwyd mân welliannau fel ystafelloedd ymolchi, ond mae modd gweld steiliau cynharach o 400 mlynedd yn ôl o hyd.

HEN DAI FYN NYFFRYN MAENTWROG

1 Dyffryn Maentwrog o dŷ system uned o'r 1560au a 1605


Mae'r dyffryn hwn a'r ardal o'i gwmpas yn cynnwys enghreifftiau anhygoel o gartrefi Elisabethaidd niferus y ffermwyr a'r boneddigion a drigai yn yr ardal hon, oedd yn fan llewyrchus bryd hynny. Ar ôl rhyfeloedd a newyn y 1400au, ffynnodd y fasnach wartheg gyda Lloegr a daeth y porthmyn ag arian a syniadau newydd yn ôl gyda nhw. Bellach mae'r tomenni llechi'n cuddio'r hen ffermydd lle magwyd gwartheg ac a frithai'r llechweddau. Fodd bynnag mae'n dal yn bosib' i olrhain datblygiad tai wrth i'r ffasiynau newid.


Nodweddion

Tua'r I530au daeth cynllun newydd [a elwir bellach yn dŷ yn null Eryri] yn boblogaidd ledled gogledd Cymru, a gallwch weld nifer yn lleol. Tŷ aml-lawer oedd hwn gyda lle tân simnai fawr a simnai yn nhalcen y tŷ gyda grisiau tro yn y talcen nesaf at y lle tân. I fyny'r grisiau roedd simnai corbelog yn y talcen arall. [gweler 3+4] Trowyd nifer o dai neuadd yn adeiladau aml-lawr drwy osod simnai'n ganolog neu yn nhalcen y tŷ.


                                          

2 Tŷ neuadd c1527 (gan Falcon Hildred)


Hyd yn oed ar y mynyddoedd Cymreig caregog hyn, neuaddau a fframwaith coed oedd y cartrefi cynharaf a oroesodd yn agorcd i'r to, ag aelwyd ar y llawr a ffenestri bychan. Ymestynnai nenffyrch derw crwm, mawr o'r llawr hyd at y grib, yn  aml â choleri cerfiedig addurnedig. Mewn tai neuadd eraill roedd trawstiau syth yn gorwedd ar waliau carreg. Ar ddau ben y neuadd roedd ystafelloedd llai, ar gyfer lletya'r teulu ac i storio pethau, a gallai'r rhain fod yn ddeulawr. Roedd tai neuadd yn fannau myglyd ac nid oedd fawr o breifatrwydd yno. [gweler 2]

3 Tŷ nodweddiadol o "ddull Eryri" o ddiwedd y 1500au (P Smith, Houses of the Welsh Countryside, Fig 81)*


NODWCH FOD Y TAI YN Y PROSIECT YN BREIFAT AC NAD OES UNRHYW EIDDO’N DERBYN PLANT




Elusen Gofrestredig Rhif: 1131782      Dendro 09 © Hawlfraint. Cedwir pob hawl.  Polisi Preifatrwydd| Telerau defnyddio